E) kleiplaten of tegels maken

Kleiplaten of tegels maken

________________________________________________________________________________________________________________

INDEX

  1. Uitrollen en versnijden.
  2. Formule van klei samenstelling voor grote kleiplaten / tegels
  3. Het vervormen en ondersteunen van kleiplaten
  4. Het aan elkaar hechten van kleiplaten
  5. Het drogen en bakken van grote kleiplaten / tegels

________________________________________________________________________________________________________________

 

1) Uitrollen en versnijden.

Voor het vervaardigen van kleiplaten / tegels vertrekken we van uitgerolde kleiplaten.  Het uitrollen kan op diverse manieren.

 

  • Met een platenwals:   Dit is het meest eenvoudige.  Je kan de platenwals instellen op de gewenste dikte.  Let wel op:  Je bekomt de beste resultaten door dit in verschillende stappen te doen.  Bv.: Je wil een kleiplaat van 8 mm dik.  Dan stel je eerst in op 2 cm en rol je over de klei.  Vervolgens doe je hetzelfde op 1,5 cm en daarna pas op 8 mm.
  • Met houten latjes en deegrol: Je koopt 2 houten latjes van bv 8 mm dik.  Je legt de klei op een doek tussen de latjes en met de deegrol rol je de klei uit tot je met de deegrol over de latjes rolt.
  • Afschrapen met houten lat en 2 andere houten latjes bepalen de dikte: Je hebt 2 houten latjes nodig van bv 8 mm dik.  Met de derde stevig lat schraap je de klei af tot je over de houten latjes schraapt.  Dit is ook een hele goeie methode maar vergt wel wat oefening.

 

Een goed samengestelde klei kan heel efficiënt zijn om perfecte kleiplaten te maken.  Platte werkstukken hebben een onevenwichtige spreiding van de spanning.  Dit geeft makkelijk problemen zoals scheuren, ongelijk drogen, opkrullen van hoeken en randen, … .  Om de extra spanning te weerstaan tijdens het drogen en bakken kan de klei worden aangepast.  Een hogere toevoeging van chamotte en beter nog van molochiet, kan de spanning verminderen tijdens het bak en koelproces.  Zij geven stevigheid aan de tegels en een meer open structuur waardoor minder klei wordt gebruikt voor dezelfde tegel van betere kwaliteit als zou je geen chamotte of molochiet gebruiken.  Nepheline Syeniet kan de klei nog sterker maken tijdens het stookproces.  Toevoeging van cellulosevezels kan belangrijk zijn om de noodzakelijke cohesie te bekomen en de weerstand te verhogen tegen barsten tijdens het drogen.

Het versnijden van de kleiplaten doe je het best lederhard!  Zo zal je de kleiplaat het minst vervormen en de gewenste hoeken bekomen indien dit gewenst is.

 

 

 

2)  Formules van klei samenstelling voor grote kleiplaten / tegels.

Formule (voor grote en hele grote tegels.)

– Steengoed of  hogere temperatuur poederklei                    35-40%

– Molochiet 30’s                                                                    50%

– Molochiet 120’s                                                                  0 – 5%

– Nepheline Syeniet                                                               10 – 15%

– Bentone EW                                                                       0,3 – 0,5%

– Vlas vezels                                                                          + 0,25%

– Papier vezels                                                                       + 0,4 – 1%

 

 

3)  Het vervormen en ondersteunen van kleiplaten.

Een heel eenvoudige en snelle manier om tot een goede vorm te komen is de combinatie kleiplaten/steunvorm.  Hierbij wordt de net uitgerolde kleiplaat in een steunvorm gelegd of gedrukt.

Het type steunvorm kan heel erg variëren.

  • Gipsen moules vormen binnen het keramische proces waarschijnlijk de meest gehanteerde hulpstukken. (Zie hoofdstuk mouleren)
  • Het gebruik van bestaande vormen zoals schalen, kommen, maar ook vele andere vormen waarvan de vorm wordt gebruik om kleilappen in te                   leggen.  Het gebruik van plastiekfolie of een stoffen doek kan je helpen om de ingelegde lap klei die de vorm van de steunvorm heeft aangenomen            makkelijker uit de steunvorm te halen nadat hij wat is opgesteven.
  • Als steunvorm bestaan nog meer eenvoudige middelen zoals een doek of plastiek.  Mits enige creativiteit zullen leerlingen nog tal van andere                      middelen ontdekken.

 

 

4) Het aan elkaar hechten van kleiplaten

Schema voor het aan elkaar hechten van klei (platen).

Het stadium van het drogen van de klei(platen) waarbij een goede hechting tot stand kan worden gebracht ligt tussen het plastische en lederharde stadium.  Essentieel is dat de onderdelen ongeveer even droog zijn.  Is de afwijking te groot, dan zullen krimpverschillen tot scheuren leiden.  Elk stadium vereist voor een goede hechting een andere aanpak.

De kleiplaten zijn lederhard als je ze kunt rechtzetten zonder dat ze gaan vervormen, maar je kan er ook nog perfect in snijden.

–          Nu pas snij je de platen op de juiste grootte.  Lees daarvoor zorgvuldig je aantekeningen na zodat je geen vergissingen begaat.

–          Je maakt wat kleislib aan van dezelfde klei als de klei waaruit je de platen hebt gerold.

Kleislib:

Kleislib maak je van volledig uitgedroogde klei.  Als de klei nog niet helemaal droog is maak je hem de haardroger volledig droog.  Met een deegrol verbrijzel je de stukken klei tot stof.  Dit ga je dan weer aanlengen met water tot je een papje (yoghurt, platte kaas) bekomt (zie in schema volgende punt).

–          Breng krasjes aan op de plaatsen waar de kleiplaten aan elkaar gezet zullen worden.

–          Breng telkens kleislib aan op de platen die je aaneen wil zetten.  Druk de platen goed tegen elkaar en schuif tot je voelt dat de platen goed vastgehecht zijn.

–          Als alle platen aaneen zijn gezet breng je een kleiworstje aan langs de binnen kant waar de platen zijn vastgehecht.

–          Als het een gesloten vorm betreft mag je niet vergeten om één of twee gaatjes te voorzien zodat de vorm niet ontploft in de oven.

–          Laat alles geleidelijk drogen en zorg ervoor dat de vorm door en door droog is voor deze in de oven plaatst.

§  Draai de vorm af en toe zodat alle zijden even snel drogen.

§  Je kan wat krantenpapier in de vorm stoppen zodat die al wat vocht opnemen van plaatsen die minder snel zullen drogen.

§  De vorm losjes afdekken met plastiek zodat de platen die direct in contact komen met de lucht iets trager gaan drogen.

§  …

Schema voor het aan elkaar hechten van klei (platen).

Het stadium van het drogen van de klei(platen) waarbij een goede hechting tot stand kan worden gebracht ligt tussen het plastische en lederharde stadium.  Essentieel is dat de onderdelen ongeveer even droog zijn.  Is de afwijking te groot, dan zullen krimpverschillen tot scheuren leiden.  Elk stadium vereist voor een goede hechting een andere aanpak:

Om kleislib te maken ga je droge klei fijnmalen met een deegrol toch kleistof.  Gebruik altijd dezelfde klei om je kleislib te maken als de klei waarin je je werk wilt maken!  Elke klei heeft een verschillende krimp.  Voeg bij de kleistof water tot je een slib bekomt.  Volg de schema’s hieronder.

 

 

Stadia van de klei(plaat) (zie indicaties begin van de cursus bij wat is klei) Hechten en hechtmiddel
Plastisch stadium De hechtvlakken moeten iets bevochtigd worden met water
Plastisch – stugge stadium De hechtvlakken moeten opgeruwd worden met een getande lomer of vork en iets bevochtigd worden met water.De delen worden goed in elkaar geschoven door ze onderling te bewegen tot ze vastzuigen.
Plastisch – leerharde stadium De hechtvlakken moeten worden opgeruwd met een getande lomer of vork en iets bevochtigd worden met water.Op de hechtvlakken wordt een kleislib aangebracht

De delen worden goed in elkaar geschoven door ze onderling te bewegen tot ze vastzuigen.

Om een extra sterke hechting te verkrijgen, wat bij werk vanaf middelgroot formaat en complex werk vaak nodig is heeft de hechtnaad nog extra bewerking nodig.  Met de punt van een mes wordt de hechtnaad al weven de kleimassa van het ene onderdeel met het andere onderdeel gemengd, waarbij het mes redelijk diep in het werk gestoken wordt.  Daarna wordt de naad over de totale lengte ingedrukt door bijvoorbeeld met de steel van een kwast.  In het ontstane gootje wordt met een kwast een beetje kleislib aangebracht.  Daarna wordt het gootje opgevuld met kleimassa die een vergelijkbare consistentie heeft.  De naden worden afgedekt met plasticfolie, zodat het droogproces rustig kan verlopen.

De consistentie van de kleislib = yohurt

Lederhard stadium Idem als hierbovenDe consistentie van de kleislib = platte kaas

Samenstelling van hechtslib in het EKWC.

Aan het kleistof wordt een percentage Dolapix PC67 toegevoegd, dan het water tot de juiste consistentie (zie schema hechtslib).

Droogstadium van de onderdelen Dolapix PC67 Toevoegen van water tot:
Plastisch – lederhard + 0,75 % Consistentie van yoghurt
Lederhard + 1 % Consistentie van platte kaas

 

 

 

 

5) Het drogen en bakken van grote kleiplaten / tegels

Het drogen van de platen gebeurt ook hier tussen houten planken zodat ze niet vervormen.  Na het snijden draai je tijdens het verdere droogproces de tegels af en toe zodat ze gelijkmatig drogen.  Leg ze eventueel op wat krantenpapier zodat dit het vocht van de onderkant en bovenkant geleidelijk kan absorberen.

Voor het bakken strooi je best een fijn laagje aluminiumoxide of fijn zand op de ovenplaat.  Zo zal de plaat tijdens het krimpen makkelijker schuiven i.p.v. scheuren bij teveel weerstand.

 

Advertisements